وابسته به مکتب خیریه امیر المومنین (ع)


  چاپ        ارسال به دوست

پرورش شهروندانی با ایمان

پرورش شهروندانی با ایمان

فهیمه خسروی

مربی مطالعات اجتماعی دبستان دخترانه مفید

در هر نظام تربيتي، ارائه ی تصويری روشن از انسان مطلوب، جزیی از ‌اساسي‌ترين امور است ؛ ‌زيرا بدون برخورداري از يک فلسفه ی تربيتي منسجم و مشخص که در آن تعيين و ترسيم سيماي انسان مطلوب، در حکم غايت اصلي تعليم و تربيت مطرح است، نمي‌توان جهت‌گيري و برنامه‌ريزي مناسبي در اين راستا ارائه داد.

جهت‌گيري و فلسفه ی تربيتي نظام‌‌هاي تعليم و تربيت را نظام اعتقادي حاکم بر جامعه تعيين مي‌کند. لذا لازم است تصوير انسان مطلوب را به عنوان غايت اصلي نظام آموزش و پرورش از مباني نظري اسلام و با الهام از تعاليم دين مبين اسلام جست‌وجو کنيم.

با توجه به مباني اعتقادي ما که از دين اسلام نشأت مي‌گيرد، در برنامه‌ي درسي مطالعات اجتماعي تلاش مي‌شود تا ايمان به خداوند و کسب فضائل معنوي، رشد همه جانبه و متوازن ابعاد شخصيتي دانش‌آموزان و مسئوليت‌پذيري در برابر خود، اجتماع و محيط پيرامون با توجه به شناخت صحيح حقوق و تکاليف حاکميت يابد . از اين طريق می توان به پرورش شهرونداني که هم در اعتقاد و هم در عمل در چارچوب موازين اسلامي حرکت نمايند و در پيشرفت و توسعه‌ي جامعه‌ي اسلامي مشارکت مؤثر و سازنده‌اي داشته باشند، کمک کرد.

مباني اعتقادي فوق به ويژه اساس و بنيان ارزش‌ها و نگرش‌هايي که بايد پرورش يابند، هستند و  بايستي از طريق سازماندهي محتواي برنامه، روش‌هاي ياددهي – يادگيري و فضاي حاکم بر روابط دانش‌آموزان با اوليای تعليم و تربيت (توليد‌کنندگان مواد آموزشي،مؤلفان کتاب‌هاي درسي، معلمان و ساير عوامل اجرايي ) تجلي يابند و در کل برنامه جلوه‌گر شوند.

          از بعد فرهنگي و اجتماعي

انسان در ميان تمامي جانداران، موجودي است كه بايد اجتماعي زندگي كند و اين مطلب احتياج به بحث زيادي ندارد؛ چرا كه فطرت تمامي افراد انسان‌ها اين معنا را درك مي‌كند و تا آن جا هم كه تاريخ نشان داده، هرجا بشر بوده اجتماعي زندگي مي‌كرده و آثار باستاني هم اين مطلب را ثابت مي‌كند. قرآن كريم هم با بهترين بیان در آياتي بسيار از اين حقيقت خبر می دهد از قبيل آيه‌ي "يا ايها الناس انا خلقناكم من ذكر و انثي و جعلناكم شعوباً و قبائل لتعارفوا ..." » (ترجمه تفسير الميزان ج 4، ص 144) دين اسلام در هيچ شأني از شئون بشري مسأله ی اجتماع را مهمل نگذاشته و به عبارت ديگر اسلام روح اجتماع را به نهايت درجه ی امكان در كالبد احكامش دميده است. (همان، ص 144) امر به تشكيل اجتماع بر اساس اتفاق و اتحاد و پيروي از صراط مستقيم و به سوي پروردگار يكتا نيز در آيات مختلفي از قرآن كريم آمده است كه از آن جمله آيه‌ي شريفه ی «و اعتصموا بحبل الله جميعاً و لاتفرقوا» مي‌باشد.

در زمينه‌ي رابطه‌اي كه اسلام بين فرد و جامعه قائل است،انسان داراي دو هويت فردي و جمعي است. زندگي و هويت آدمي، موجوديتي دو بعدي است. بعد فردي او را از مقهور شدن و مستحيل شدن در جمع دور مي‌کند و بعد اجتماعي  او را در جريان پيوند و داد و ستد با ديگران قرار مي‌دهد. هر چند در پي اين داد و ستد اراده از وي سلب نمي‌شود. بر اين اساس در اسلام ديدگاه فردگرايانه يا جامعه گرايانه مورد تأييد نيست. بلکه ديدگاه معتدل و بینابيني که به فرد و جامعه هر دو اهميت مي‌دهد، مورد توجه است.

          بنابر تعبيري كه در تفسير الميزان به كاربرده شده است، رابطه ی فرد و اجتماع در اسلام، مانند رابطه ی اعضاي بدن يك موجود با كل آن موجود است. اگر چه هر يك از اعضا فوايدي دارند و كار خود را انجام مي‌دهند ولي از جهت هماهنگي و وحدتي كه در تركيب پيدا مي‌كنند، فوائدي از آن اعضا و قوا به دست مي‌آيد كه از تك‌تك آن‌ها به صورت جداگانه به دست نمي‌آمد و در واقع وحدت و هماهنگي كار اين اعضا به موجوديت انسان شكل مي‌دهد.

          افراد انسان نيز با همه‌ي كثرتي كه دارند هر کدام، يك انسان هستند. به همين جهت اجتماع، وجودي غير از تك تك افراد است. به همين دليل " قرآن كريم" غير از آن چه كه براي افراد هست، وجودي ، عمري ، كتابي ، فهمي ، عملي، طاعتي ، معصيتي و حتي شعوري براي اجتماع قائل است." (تفسير الميزان، ج 4، ص 152) بر طبق نظر اسلام، جامعه ی انساني هم چون ساير مخلوقات الهي تحت سنن و قوانيني به حيات خويش ادامه مي‌دهد.

جامعه ی سالم در نگرش اسلامي، اجتماعي است كه بر روي نمودن به خدا در حالت تسليم و رضا استوار است نه بر روابط نژادي، خويشاوندي يا قبيله‌اي و يا روابط انتفاعي و ستمگرانه يا روابط قراردادي؛ كه رويكرد استخدامي داشته و متكي بر منفعت‌هاي يك طرف يا دو طرف قرار داد مي‌باشند.

در جامعه ی سالم كه مظهر حيات طيبه به شمار مي‌آيد، پيوندها، خشونت‌آميز يا انتفاعي نيست بلكه ارتباط ميان اعضاي جامعه به معرفت، محبت ، اطاعت از خدا و نظام معيار ديني معطوف است.

          يكي از دلايل مهم اهتمام اسلام به شأن اجتماع، تأثير اجتماع بر افراد انساني و اصلاح و تكامل انسان‌ها در بستر اجتماعي سالم و در گروی تربيت اجتماعي صحيح مي‌باشد.

 در اسلام خط‌ مشي‌هاي مربوط به روابط اجتماعي در قالب احكام و فرائض و شرايع و ... متعددي بيان شده است. قرآن كريم و سيره نبوي در زمينه‌هاي مختلف مناسبات اجتماعي، دستورات و الگوهاي روشني را ارائه نموده‌اند كه بعضی از آن ها عبارتند از: احسان به والدين، اخوت، ثبات قدم، وفای به عهد و پيمان، جهاد، برخورد با منافقان، عفو و بخشش، انفاق، عدالت و رعايت حقوق افراد، صله‌ي ارحام، حمايت از نيازمندان و خويشاوندان نيازمند، حمايت از ايتام، حقوق اقليت‌هاي ديني، امر به معروف و نهي از منكر، پرهيز از گسترش فساد در جامعه، پرهيز از كم‌فروشي، گران‌فروشي و احتكار، صبر، تقوي، رازداري، رفتار عادلانه با مردم، خوش‌رويي و انس با مردم، نيكي به يكديگر، آشتي‌جويي و اصلاح روابط، احترام و تكريم مهمان، اهتمام به مشورت، حمايت از سالمندان، پرهيز از عيب‌جويي و غيبت و تهمت، وظايف متقابل مردم و زمامداران، مسئوليت در برابر افراد جامعه و ...

 

 

 

 

 

 


١١:٢٦ - يکشنبه ٢٤ آذر ١٣٩٢    /    شماره : ٢٤٦    /    تعداد نمایش : ١٦٠٨